W odpowiedzi na pytanie prejudycjalne zadane przez NSA Sąd UE wydał wyrok, który będzie miał ogromny wpływ na praktykę postępowania przedsiębiorców w Polsce. Sprawa trafiła do unijnego Sądu na kanwie sprawy spółki, która uważała, że ma prawo do odliczenia VAT w okresie rozliczeniowym, w którym powstał obowiązek podatkowy, nawet jeśli faktura wpłynęła od kontrahenta po rozpoczęciu nowego miesiąca.
Rozstrzygnięcie z 11 lutego 2026 r. to pierwszy wyrok, w którym Sąd UE rozstrzygnął polską sprawę dotyczącą podatku VAT w trybie prejudycjalnym – i zrobił to w sposób jednoznacznie korzystny dla podatników.
W związku z wprowadzoną reformą struktury sądownictwa unijnego to właśnie Sąd UE, a nie TSUE, rozpatruje takie sprawy jako sąd pierwszej instancji w trybie prejudycjalnym w zakresie VAT. To właśnie w tej sprawie po raz pierwszy miało miejsce udzielenie odpowiedzi na pytanie prejudycjalne z Polski dotyczące podatku VAT przez Sąd UE.
Co było przyczyną sporu?
Zainicjowała ją spółka będąca podatnikiem VAT, która pełni funkcję izby rozliczeniowo‑rozrachunkowej w obrocie m.in. gazem i energią elektryczną. W modelu tym spółka występuje jednocześnie jako nabywca i odsprzedawca towarów, a więc jest zobowiązana do rozliczania zarówno VAT należnego, jak i naliczonego.
Faktury dokumentujące nabycie przez nią gazu i energii były często otrzymywane w kolejnym okresie rozliczeniowym, choć dokumentowały transakcje z okresu wcześniejszego. Spółce zależało na odliczeniu VAT za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy po stronie dostawcy – o ile faktura trafiła do niej przed złożeniem deklaracji VAT za ten okres.
Dyrektor KIS w interpretacji z 12 listopada 2019 r. uznał jednak takie stanowisko za błędne, wskazując, że art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT wiąże powstanie prawa do odliczenia z momentem otrzymania faktury. To samo stanowisko podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który uznał, że formalny warunek posiadania faktury jedynie przesuwa moment odliczenia na późniejszy okres, ale nie ogranicza samego prawa do odliczenia przysługującego podatnikowi.
NSA, do którego trafiła sprawa w wyniku zaskarżenia wyroku przez spółkę, powziął jednak poważne wątpliwości, czy ograniczenie wynikające z polskich przepisów jest zgodne z Dyrektywą VAT. W konsekwencji skierował pytanie prejudycjalne do Sądu UE.
Co orzekł Sąd UE?
Sąd UE badał, czy przepisy polskiej ustawy o VAT – w szczególności art. 86 ust. 10b pkt 1 – pozostają w zgodzie z art. 167, 168 lit. a) i 178 lit. a) Dyrektywy 2006/112/WE.
Sąd UE, analizując sprawę, wskazał na rozróżnienie pomiędzy:
a) materialnymi przesłankami prawa do odliczenia a
b) formalnymi wymogami dotyczącymi jego wykonania.
Zgodnie z Dyrektywą VAT prawo do odliczenia powstaje w momencie wymagalności podatku, czyli w chwili dostawy towarów lub wykonania usług (art. 167 i art. 63 Dyrektywy).
Posiadanie faktury jest formalnym warunkiem wykonania prawa, ale – jak podkreślił Sąd – nie może kształtować momentu jego powstania.
W konsekwencji Sąd UE uznał, że obowiązujący w Polsce przepis:
a) dodaje nieuprawnioną przesłankę powstania prawa do odliczenia,
b) prowadzi do nieuzasadnionego opóźnienia odliczenia,
c) narusza zasady neutralności VAT i proporcjonalności.
W ocenie Sądu UE, jeżeli podatnik w chwili składania deklaracji za dany okres ma już fakturę, to może odliczyć VAT za okres, w którym transakcja miała miejsce – nawet jeśli faktura została przez niego faktycznie otrzymana w kolejnym miesiącu. Brak możliwości odliczenia w takim przypadku oznaczałby, że podatnik czasowo finansuje VAT, co jest sprzeczne z fundamentalnymi zasadami wspólnego systemu podatku od wartości dodanej.
Sąd UE przypomniał też, że państwo członkowskie nie może realizować celu polegającego na zapewnieniu prawidłowego poboru VAT i zapobieganiu oszustwom podatkowym za pomocą środka ogólnego, który nie przewiduje uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności i który w szczególności może systematycznie utrudniać ogółowi podatników prawo do odliczenia.
Co zmieni się dla podatników?
Wyrok Sądu UE jest – jak wspomniano – jednoznacznie korzystny dla podatników i oznacza konieczność zmiany ustawy o VAT w zakresie art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT, który uznano za niezgodny z Dyrektywą VAT. Zmianie będą musiały ulec także inne przepisy ustawy – wyrok Sądu UE nie dostarcza bowiem odpowiedzi, jak należy postępować w odniesieniu do minionych okresów rozliczeniowych, w których wystąpiła zbliżona sytuacja. Obecnie obowiązujące regulacje krajowe pozwalają podatnikowi na uwzględnienie takiej pominiętej faktury jedynie poprzez korektę deklaracji VAT za okres jej otrzymania lub trzy kolejne okresy rozliczeniowe.
Co jednak najbardziej istotne, polscy podatnicy już teraz, w oparciu o wyrok Sądu UE, mogą odliczyć VAT już za okres dokonania transakcji – pod warunkiem posiadania faktury w momencie składania deklaracji. Podatnicy nie muszą już zatem czekać z odliczeniem VAT na kolejny miesiąc tylko dlatego, że faktura wpłynęła później. Do zmiany postępowania w tym zakresie nie jest niezbędne wprowadzenie zmian ustawowych. W związku z wydanym orzeczeniem Sądu UE polskie organy podatkowe powinny już dostosować praktykę interpretacyjną do standardu unijnego, choć przynajmniej początkowo można się spodziewać z ich strony pewnego oporu.
***
Wyrok Sądu UE z 11 lutego 2026 r. to istotne rozstrzygnięcie dotyczące polskiego systemu VAT w ostatnich latach. Można przypuszczać, że dla przestrzegania zasady neutralności VAT może się okazać nawet istotniejsza od wyroku TSUE z 18 marca 2021 r. (sprawa C-895/19) dotyczącego uwzględniania wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów zgodnie z zasadą tzw. szyku rozwartego.
Autor: Marek Urbaniak
Adwokat, starszy konsultant w Gekko Taxens Doradztwo Podatkowe.
Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z VAT oraz technologią podatkową. Zajmował się doradztwem podatkowym w polskich i międzynarodowych kancelariach i firmach konsultingowych, w tym należących do tzw. wielkiej czwórki. Uczestniczył w wielu projektach obejmujących wdrożenia cyfrowego raportowania podatkowego, doradztwo związane z międzynarodowym obrotem towarowym oraz dla branż automotive i energetycznej.
W Gekko Taxens Doradztwo Podatkowe zajmuje się głównie podatkiem od towarów i usług oraz bieżącym doradztwem prawnym.
Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
