Zmiany dotyczące usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych na gruncie AML, nowe zasady oceny ryzyka prania pieniędzy, zmiany dotyczące weryfikacji klientów, modyfikacja warunków dostępu do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych oraz nowy system komunikacji z Generalnym Inspektorem Informacji Finansowej – to najważniejsze rozwiązania przewidziane w projekcie nowelizacji ustawy AML, nad którym pracuje Sejm. Pierwsze zmiany wynikające z projektowanej nowelizacji mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Rządowy projekt nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (druk sejmowy nr 3163) przewiduje zmiany wynikające m.in. z konieczności dostosowania polskich przepisów do regulacji unijnych i międzynarodowych standardów FATF.
Warto podkreślić, że jest to projekt odrębny od unijnego rozporządzenia AML, które od 10 lipca 2027 r. wprowadzi m.in. nowe ograniczenia dotyczące płatności gotówkowych.
Zmiany w katalogu instytucji obowiązanych
Projektowana nowelizacja ustawy AML zakłada między innymi zmiany w dotychczasowej treści art. 2 (katalog instytucji obowiązanych). Zgodnie z projektem ustawy, zmianie ma ulec art. 2 ust. 1 pkt 17, odnoszący się do podmiotów prowadzących działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Zmiana ma polegać na wyłączeniu z grona instytucji obowiązanych osób prawnych wchodzących w skład grupy, o której mowa w art. 2 ust. 2 pkt 7 ustawy AML, tj. świadczących usługi w ramach usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych na rzecz spółek wchodzących w skład tej grupy.
Ocena ryzyka przed wprowadzeniem nowych usług
Kolejna z planowanych zmian dotyczy zasad identyfikacji i oceny ryzyka prania pieniędzy oraz finansowania terroryzmu. Projekt przewiduje wyraźne wskazanie, że ocena ta powinna obejmować również nowe produkty, usługi, kanały ich oferowania, a także wykorzystywanie nowych i rozwijających się technologii.
Co istotne, instytucja obowiązana będzie musiała przeprowadzić ocenę ryzyka jeszcze przed udostępnieniem nowego produktu lub usługi. W uzasadnieniu podkreślono jednak, że zmiany mają przede wszystkim doprecyzować istniejące wymagania. Nie przewiduje się wprowadzenia odrębnego procesu oceny ryzyka – kwestie, których dotyczy nowelizacja, mają być uwzględniane w ramach dotychczasowych obowiązków instytucji obowiązanych.
AML 2026. Przeciwdziałanie praniu pieniędzy w firmie dealerskiej
Szkolenie praktyczne z uwzględnieniem nadchodzących zmian unijnych (AMLR). Spełnia ustawowy obowiązek cyklicznych szkoleń AML. Prowadzi adw. Anna Ziemnicka‑Milej.
Co w przypadku problemów z weryfikacją klienta?
Nowelizacja ma zmienić również zasady postępowania w sytuacjach, w których instytucja obowiązana nie może zastosować wymaganych środków bezpieczeństwa finansowego, np. z powodu braku informacji niezbędnych do weryfikacji klienta.
Obecnie w takich okolicznościach przepisy przewidują m.in. obowiązek nienawiązywania stosunków gospodarczych lub konieczność ich rozwiązania. Projekt rozszerza dostępne rozwiązania o możliwość nieprzeprowadzenia konkretnej transakcji w ramach już istniejących stosunków gospodarczych.
Jednocześnie w ustawie ma zostać wprost wskazany obowiązek dokumentowania zarówno działań podjętych w celu zastosowania środków bezpieczeństwa finansowego, jak i przyczyn, dla których okazało się to niemożliwe.
CRBR – zmiany w dostępie do rejestru
Jedną z najbardziej istotnych zmian wynikających z nowelizacji ma być ograniczenie jawności Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR). Obecnie informacje zgromadzone w rejestrze są dostępne powszechnie. Projekt przewiduje, że dostęp do danych zostanie uzależniony od statusu podmiotu i celu ich wykorzystania. Uprawnione organy zachowają możliwość korzystania z rejestru w związku z realizacją swoich zadań. Instytucje obowiązane będą mogły uzyskiwać informacje na potrzeby stosowania środków bezpieczeństwa finansowego, natomiast pozostałe osoby i organizacje będą co do zasady musiały wykazać uzasadniony interes – za wyjątkiem podmiotów, które będą mogły skorzystać z domniemania istnienia interesu prawnego.
Dostęp instytucji obowiązanych do CRBR ma być powiązany z uzyskaniem dostępu do nowego systemu teleinformatycznego GIIF. Projekt przewiduje także możliwość ograniczenia udostępniania danych beneficjenta rzeczywistego w szczególnych przypadkach, np. gdy ich ujawnienie narażałoby go na niewspółmierne ryzyko stania się ofiarą określonych przestępstw.
SIGIIF 2.0 – nowy system
Istotnym elementem nowelizacji ma być wdrożenie systemu SIGIIF 2.0, który ma usprawnić elektroniczną wymianę informacji między Generalnym Inspektorem Informacji Finansowej (GIIF) a instytucjami obowiązanymi.
System będzie wykorzystywał m.in. oprogramowanie goAML, umożliwiające przekazywanie informacji i zawiadomień w ustrukturyzowanej postaci.
Projekt przewiduje obowiązek uzyskania dostępu do SIGIIF 2.0 przez instytucje obowiązane przed nawiązaniem pierwszych stosunków gospodarczych albo dokonaniem pierwszej transakcji okazjonalnej (czyli przed rozpoczęciem wykonywania działalności instytucji obowiązanej), a jego niedopełnienie we właściwym terminie będzie zagrożone karą administracyjną.
W przypadku instytucji obowiązanych, które prowadziły działalność na dzień 31 grudnia 2026 r. (czyli przed wejściem w życie znowelizowanej ustawy AML), ustawodawca przewiduje konkretny harmonogram wdrażania nowego systemu SIGIIF 2.0. Terminy dla poszczególnych instytucji obowiązanych przypadają na pierwszy kwartał 2027 r.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Nowelizacja przewiduje kilka terminów wejścia w życie. Zasadnicza część przepisów ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r., w tym zmiany dotyczące oceny ryzyka i stosowania środków bezpieczeństwa finansowego. Następnie 1 kwietnia 2027 r. mają wejść w życie przepisy dotyczące przekazywania określonych informacji i zawiadomień za pośrednictwem SIGIIF. Z kolei 1 października 2027 r. miałyby zacząć obowiązywać nowe zasady dostępu do CRBR. Wejście w życie części rozwiązań związanych z komunikacją elektroniczną przewidziano natomiast na 1 stycznia 2028 r.
Dla instytucji obowiązanych istotny będzie więc nie tylko zakres zmian, ale również harmonogram ich wdrażania. Należy jednak obserwować dalszy przebieg prac legislacyjnych, ponieważ ostateczne brzmienie przepisów i daty ich wejścia w życie mogą jeszcze ulec zmianie.
